“Zerdeçal hemen hemen bütün kanser türlerinde hem koruyucu hem de iyileştirici etkisi bulunan bitkilerden biridir.” iddiası doğru mudur?

Zerdeçal, Güney Asya’da yaygın olarak kullanılan bir bitkidir. Kurkumin, zerdeçalın önemli bir bileşenidir ve zerdeça atfedilen etkiler genellikle kurkumin kaynaklıdır. Kanser ve başka pek çok hastalıklar için “mucizevi” olarak tanıtılan bu bitkiyi kanıtlarıyla daha yakından inceleyelim.

Bir vaka serisi çalışmasında zerdeçal takviyesinin paklitaksel kemoterapisi almakta olan meme kanseri hastalarında yaşam kalitesi ve hematolojik parametreler üzerinde faydalı olabileceği gösterilmiştir (1). Nispeten küçük başka bir çalışmada topikal zerdeçal bazlı bir kremin, baş ve boyun kanserli hastalarda radyoterapiye bağlı dermatiti azalttığı gösterilmiştir. Çalışmanın yazarları, elde edilen bu ilk bulguların daha büyük randomize çalışmalarda doğrulanması gerektiği vurgulamışlardır! (2).

İlerlemiş pankreas kanseri olan 25 hasta ile yapılan bir faz 2 çalışması, sadece 2 hastada klinik olarak anlamlı biyolojik aktivite bildirmiştir (3). Erken evre prostat kanseri olan, aktif tedavi almayan 199 erkeği içeren randomize bir çalışmada, bir grup nar, yeşil çay, brokoli ve zerdeçal karışımı, diğer grup ise plasebo içeren kapsülü 6 ay kullandı (4). Bu çalışma, gıda karışımını alan erkeklerde prostat spesifik antijendeki (PSA) yüzde artış üzerinde kısa vadeli, önemli ve olumlu bir etki buldu. Ancak, bu gıda karışımının daha uzun vadeli klinik etkileri ve kanser üzerinde etkileri henüz bilinmemektedir.

Zerdeçalın kemoterapiler ile birlikte kullanımının güvenli olup olmadığını inceleyen bazı faz 1/2 çalışmaları da mevcuttur. Ancak kurkuminin sitokrom P450 enzimleri etkilediği bazı kemoterapi ilaçları ile etkileşime girdiği bilinmektedir (5). Sitokrom P450 enzimleri karaciğerde bulunan ve ilaçların metabolize edilerek aktif ya da inaktif hale getirilmesinde rol oynayan çok önemli bir sistemdir. Bu sistemi uyaran ya da bloke eden ilaç ve gıdalar hastaların almakta olduğu diğer ilaçlar üzerinde önemli değişikliklere neden olabilirler.

Randomize klinik çalışmaların bir meta-analizi, kurkuminin birçok inflamatuvar hastalıkta önemli bir aracı olan tümör nekroz faktörü-alfa (TNF-alfa) konsantrasyonunu azaltmada etkili olduğunu ortaya koydu (6).

Genel olarak, zerdeçalın bağırsaklardan doğal emiliminin zayıf olması, hızlı metabolize olarak etkisinin ortadan kalkması, karmaşık mekanik profili ve faydalarını gösteren verilerin büyük ölçüde klinik öncesi (laboratuvar) çalışmalarına ait olması nedeniyle, klinik kullanıma girmeden önce daha fazla araştırmaya ihtiyaç duymaktadır.

Zerdeçal ile ilgili burada bahsedilmeyen, başka klinik öncesi ya da küçük klinik çalışmalar mevcuttur. Ancak zerdeçalı mucize tedavi gibi sunanlar maalesef bu zayıf kanıtlara dayanarak bunu yapmaktadırlar. Bu tavsiyeler önceden de tartıştığımız gibi kanıt piramidinin tabanındadır ve daha güçlü verilerle desteklenmesi şarttır.

Hayvan ve laboratuvar çalışmaları, zerdeçalın kanser büyümesini önlemeye ve bazı kanser hücrelerini öldürmeye yardımcı olabileceğini (iltihabı azaltarak vs) gösterse de klinik kullanımdan önce insanda aynı etkiyi kanıtlamak gerekmektedir. Devam eden çalışmalarla zerdeçalın bu açıdan olumlu ve olumsuz etkilerini öğreneceğiz.

Elbette belli miktarda zerdeçalı yemeklerinize ekleyebilirsiniz. Ancak kanser tedavisinde kullanılır iddiası ile sunulan yüksek doz kapsül ya da takviyeler, ilaç etkileşimleri ya da yan etkileri ile faydadan çok zarar verebilir (7).

Özetle; kanser tedavisinde zerdeçal kullanımının güvenliği ve etkinliğine ilişkin erken faz çalışmalarından elde edilen veriler pilot çalışmalardan (az sayıda hasta alınan ilk çalışmalar) elde edilmiştir. Bu nedenle, kanser tedavisinde zerdeçal ya da kurkumin içeren ürünleri önermek için kanıtlar şu anda yetersizdir.