Antioksidan takviyeleri (ya da gıdaları) kansere karşı koruyucu mudur?

Gün geçmiyor ki değişik platformlarda önerilen gıda ya da takviyelerin “antioksidan” özellikleri ve kansere karşı koruyuculuğu vurgulanmasın. Diyetteki antioksidanlar arasında C vitamini, E vitamini, karotenoidler (A vitamini ile ilişkili) ve diğer birçok gıda bileşeni bulunur.

Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında, antioksidanların yüksek seviyelerde bulunmasının, kanser gelişimi ile ilişkili olan serbest radikal hasar türlerini önlediği gösterilmiştir. Bu nedenle araştırmacılar, diyetle antioksidan takviyeleri almanın insanlarda kansere yakalanma veya kanserden ölme riskini azaltmaya yardımcı olup olmayacağını araştırdılar. Gözlemsel ve randomize olmak üzere birçok çalışma yapılmıştır ve yapılmaya da devam edilmektedir.

ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) sağlıklı yetişkinlerde vitamin ve mineral takviyesinin kanser ve kalp hastalıkları ile ilgili çalışmaları sistematik olarak gözden geçirildi ve Haziran 2022 de yayınlandı (1). Seksen dört büyük çalışma (toplamda 740 bin kişi içeriyor) incelendi. Vitamin ve mineral takviyesinin (multivitamin kullanımı ile kanser görülme oranında küçük bir fayda dışında) kanseri, kardiyovasküler hastalıkları ve ölümü önlemede ya çok az fayda sağladığı veya hiç fayda sağlamadığı saptandı. İlginç olarak; beta karoten, akciğer kanseri riski yüksek olan kişilerde akciğer kanseri riskinde artış ve diğer olumsuz sonuçlarla ilişkilendirildi.

Eylül 2022 de yayınlanan büyük bir araştırmada, antioksidan vitaminler ve akciğer kanseri arasındaki nedensel ilişkiyi açıklığa kavuşturmak için iki örnekli bir Mendel randomize analizi yapıldı. Araştırma, diyet retinol alımının akciğer kanseri üzerinde olumsuz bir etkisi olduğunu ve karotenin akciğer kanseri (adenokarsinom alt tipi) riskini artırabileceğini gösterdi (2).

Başka bir meta-analizin sonuçları, antioksidanların meme kanseri riskini azaltmadaki etkinliğini desteklememiştir (3).

Genel olarak, dokuz tane güçlü randomize kontrollü klinik çalışma, diyet antioksidan takviyelerinin birincil kanser önlemede yararlı olduğuna dair herhangi bir kanıt sağlamadı (4).

Bazı araştırmalar, zengin antioksidan kaynakları olan sebze ve meyveleri daha fazla yiyen kişilerin bazı kanser türleri için daha düşük risk taşıyabileceğini göstermektedir. Ancak bu, sebze ve meyvelerin kanseri önlemedeki faydalarının diğer gıda bileşenlerinden ziyade antioksidan içeriklerinden kaynaklandığı anlamına gelmez. Burada tekrar vurgulamak gerekir ki sanılanın aksine, antioksidan takviyelerine içeren çoğu güçlü çalışma, antioksidan gıda alımının kanser riskini azalttığını göstermedi. Aksine, bazı araştırmalar, yukarıda belirtildiği gibi bu tarz takviyeleri alanlarda kanser riskinin arttığını bulmuştur.

Özetle, kanser riskini azaltmak söz konusu olduğunda, en iyi tavsiye, antioksidanlarınızı “mucize gibi övülen” ilaç takviyeleri (vitamin hapları, gıda ekstraktları) yerine doğal gıda kaynaklarından almaktır. Burada amacımız birilerini yalancı çıkarmak değil, iddiaların kanıt düzeylerini gözler önüne sermektir. İddia sahibi kim olursa olsun, kanıtları sorgulamak sağlık gibi çok önemli bir konuda en doğru yaklaşımdır.