D vitamini kansere karşı koruyucu mudur?

Çok sayıda gözlemsel çalışma, yüksek D vitamini düzeyine sahip kişilerin daha düşük kanser riskine sahip olduğunu ileri sürmüştür. Bununla birlikte, bu tür çalışmalar ilişki öne sürse de tasarım özellikleri nedeniyle direkt bir sebep-sonuç ilişkisini kanıtlayamaz. Bu yüzden randomize kontrollü çalışmalar (bir tedaviyi veya başka bir müdahale çeşidini test etmek amacıyla benzer özelliklere sahip kişilerin deney ve kontrol grubuna ayrıldığı çalışma modelidir) daha değerlidir.

“VITAL” çalışması, kanser önleme için D vitamini alımını test eden şimdiye kadarki en büyük randomize klinik çalışmadır. Dolayısıyla bu çalışma çok değerlidir ve D vitamini kanser ilişkisi açısından en güçlü kanıtı sunmaktadır (1). Çalışmada 50 yaş ve üstü 25.871 ABD’li erkek ve kadın rastgele dört gruptan birine atandı: grup-1, vitamin D3 (kolekalsiferol, 2000 IU/gün) artı omega-3 (günde 1 gram); grup-2, D3 vitamini artı plasebo, grup-3, omega-3 artı plasebo ve grup-4, çift plasebo (kontrol grubu). Çalışma sonucunda gıda takviyeleri kanser geliştirme riskini azaltmadı. Kardiyovasküler olayların (kalp krizi gibi) insidansı (belirli bir nüfusta belirli bir zaman dilimi içerisinde belirli bir hastalık veya hastalıkların yeni olgularının sayısı; ~oran olarak da kabaca ifade edilebilir) da D vitamini ve plasebo grupları arasında benzerdi. Aynı çalışma hastaları takip etmeye devam ettiği için, 2020’de daha uzun süreli sonuçlar ikincil analiz olarak yayınlandı. Daha önce bildirildiği gibi, tedavi grubunda kanser insidansında (oranında) anlamlı bir fark gözlenmedi (2). Bununla birlikte, plaseboya kıyasla D vitamini alan kişilerde ilerlemiş kanserlerin (metastatik veya ölümcül) sıklığında anlamlı bir azalma bulundu (D vitamini alan 12.927’den 226’sı [%1,7] ve plasebo alan 12.944’ten 274’ü [%2,1] P = 0.04; istatiksel olarak anlamlı fark).

VKİ (vücut kitle indeksi) ile daha detaylı bakılınca, normal VKİ’ye sahip olanlar arasında (VKI <25 kg/m2) metastatik veya ölümcül kanser vakalarında D vitamini kolu için önemli bir azalma oldu, ancak fazla kilolu ya da obesite olanlarda (BMI >25 kg/m2) bu azalma mevcut değildi.

VÜCUT KİTLE İNDEKSİ ZAYIF NORMAL FAZLA KİLOLU OBEZ AŞIRI OBEZ https://www.cdc.gov/healthyweight/index.html

Vücut Kitle İndeksi (VKİ), bir kişinin kilogram cinsinden ağırlığının metre cinsinden boyunun karesine bölünmesidir. Kişinin kilo durumu ile ilgili objektif bilgi sağlar. Yani bu en büyük randomize kontrollü klinik çalışmada, D vitamini takviyesi, normal kilolu bireylerde daha çok olmak üzere, ilerlemiş (metastatik veya ölümcül) kanser insidansını (oranını) azalttı.

Finlandiya’da yapılan başka bir çalışma ≥60 yaşındaki 2495 erkek ve kadın katılımcı arasında 5 yıllık, randomize, plasebo kontrollü bir çalışmaydı. Çalışmanın 3 kolu vardı: grup-1, plasebo, grup-2, 1600 IU/gün D3 vitamini ve grup-3, 3200 IU/gün D3 vitamini (3). D3 vitamini takviyesi, muhtemelen çoğu katılımcıda başlangıçtaki yeterli D vitamini durumuna bağlı olarak, yaşlı yetişkinler arasında majör kardiyovasküler olayları veya invazif kanser insidansını azaltmadı. Diğer büyük çalışmalarda olduğu gibi, katılımcıların büyük çoğunluğunda temel D vitamini seviyeleri yeterliydi. Bu nedenle gelecekteki D vitamini takviyesi çalışmaları, düşük D vitamini düzeyi olan katılımcıları çalışmaya almaya odaklanmalıdır.

Türkiye’de D vitamin eksikliği zaten büyük bir sorundur. Türkiye için yapılan bir meta-analizde elde edilen sonuçlar, Türkiye’de %58,9 ile %66,6 arasında değişen oranlarda ileri D vitamini eksikliğini ortaya koydu (4). Özellikle yeni doğanlarda, hamilelerde ve yetişkin kadınlarda vitamin eksikliği riski daha yüksekti. Bu meta-analizin sonucunda yazarlar “Türk halkının D vitamini seviyesinin periyodik olarak ölçülmesi ve gerektiğinde takviye verilmesi gerekmektedir.” vurgusu yapmışlardır.

Özetle, D vitamini eksikliği varsa, elbette almaya devam etmelisiniz (doktorunuzun tavsiyesi ile). Ancak elimizdeki veriler ışığında, D vitamini kan seviyesi yeterli ise, kanserden korunmak amacıyla, yüksek vitamin D seviyesine ulaşmak için ekstra vitamin D takviyesi önermiyoruz.