Damardan verilen yüksek doz C vitamini kanser hücrelerini öldürür mü? Kanser tedavisinde yeri var mıdır?

Birçok laboratuvar çalışması, yüksek C vitamini düzeylerinin (askorbik asidin suprafizyolojik konsantrasyonları) kanser hücrelerini öldürebileceğini göstermiştir (1). Laboratuvar çalışmalarına ek olarak, bazı hayvan modellerinde farmakolojik askorbat (C vitamini) ile tedaviden sonra kanser büyümesinin yavaşladığı gösterilmiştir (Pankreas, Karaciğer ve Prostat kanseri; Sarkom, Mezotelyoma, Yumurtalık kanseri gibi) (2).

Tekrar tekrar hatırlattığımız üzere, laboratuvar/hayvan çalışmaları insan çalışmalarına yol gösterdiği için değerlidir, ancak insanlara tavsiyede bulunmak için yeterli değildir. Fakat bu çalışmaları referans göstererek genelde para için insanlara “şifa” sunan çok sayıda “uzman!” vardır. Peki insan çalışmaları ne durumda? 1970’lerden itibaren Birçok küçük çalışma yapıldı. Bazı önemli çalışmalara bakalım. 2014 yılında, bir faz 1/2 çalışması, evre 3-4 yumurtalık kanserinde damardan (IV) yüksek doz C vitaminini standart kemoterapiye ekledi (3). 27 hasta; ya tek başına kemoterapi ya da kemoterapi ve IV C vitaminini aynı anda almak üzere iki gruba ayrıldı. 6 ay kemoterapi, 12 ay IV C vitamini verildi. IV C vitamini eklenmesi, kemoterapiye bağlı toksisitelerin/yan etkilerin azalmasıyla ilişkilendirildi.

Hormon tedavisine dirençli prostat kanseri hastalarında 9 hafta boyunca haftalık yüksek doz C vitamini içeren bir pilot çalışma, serum PSA düzeyinde azalma veya kansere herhangi bir cevap göstermedi (4). Bir çalışma, IV C vitamini tedavisinin, terminal kanser hastalarında (son dönem/ileri evre) yaşam kalitesini iyileştirdiğini ve kansere bağlı yan etkileri azalttığını göstermiştir (5). Mayıs 2019’da, kombinasyon kemoterapi rejimleriyle birlikte yüksek doz IV C vitamininin güvenliğini ve farmakokinetiğini inceleyen bir faz I çalışması yayınlandı (6). Genel olarak, tedavi güvenli ve tolere edilebilir olarak kabul edildi. Metastatik kolorektal (bağırsak) kanserli hastalarda yüksek doz vitamin C’nin kemoterapi ile beraber kullanımının klinik etkinliğini belirlemek için randomize bir faz 3 çalışması yürütülmektedir (7). Bu çalışma sonuçları önemli olacaktır ve yayınlanmasını merakla bekliyoruz.

Yüksek doz IV C vitamininin diğer ilaçlarla beraber çeşitli insan denemeleri devam etmektedir. Bir kanser tedavisi olarak C vitamini tartışmalı bir geçmişe sahip ve hala cevapsız çok soru var. Çok sayıda laboratuvar çalışması ve bazı insan çalışmaları, yüksek doz C vitamininin kanser hastalarına nasıl fayda sağlayabileceğini gösterse de, henüz güçlü kanıttan yoksundur. Devam eden çalışmalar önümüzdeki yıllarda daha net etkileri ortaya çıkaracaktır.

FDA, IV C vitamininin kanser tedavisi olarak kullanımını onaylamamıştır. FDA, diyet takviyelerinin (C vitamini gibi) güvenli veya etkili olduğunu onaylamaz. Diyet takviyelerini satanlar, bunların güvenli olduğundan, etiketteki iddiaların doğru olduğundan emin olmakla yükümlüdür. Takviyelerin yapılma şekli FDA tarafından düzenlenmemiştir, bu nedenle IV C vitamininin tüm grupları ve markaları aynı içeriğe ve saflığa sahip olmayabilir. Vitamin C Türkiye’de de “ilaç” olmayan destek takviye adı altında verilebilmektedir.

IV C vitamininin yan etkileri de mevcuttur. Örneğin böbrek hastalığı öyküsü olan kişilerde, IV C vitamini tedavisi sonrasında böbrek yetmezliği bildirilmiştir. Böbrek taşı geliştirmesi muhtemel olan kişiler IV C vitamini ile tedavi edilmemelidir. Ayrıca, C vitamini gibi antioksidanların kullanımının, reaktif oksijen türlerinin üretimine dayanan kemoterapi ve radyasyon tedavilerinin etkisini azaltabileceği endişesi de mevcuttur. O yüzden fayda sağlamak yerine zarar da verebilir.

Özetle; C vitamininin tek başına kanseri tedavi edebileceğine dair hala yeterli güçte kanıt yok, ancak kemoterapi ve radyasyon tedavisi gibi diğer kanser tedavilerinin etkinliğini artırıp artırmayacağını veya tedavinin yan etkilerini azaltıp azaltamayacağı araştırılıyor. Klinik çalışmalar tamamlanana kadar, C vitamininin kanser tedavisinde nasıl bir rol oynayabileceğini belirlemek için henüz erken ve bu tedaviyi size sunanlar güçlü kanıttan yoksundur. İlaç kapsamına da girmediğinden, uygulayanların yasal sorumlulukları olmadığını da unutmayın.