Kanser tedavisinde esrar veya kannabinoidlerin rolü var mıdır?

Kannabinoidler, esrarda bulunan ve vücutta ilaca benzer etkilere neden olan kimyasallardır. Bir başka aktif kannabinoid, kannabidioldür (CBD). Esrar, kenevir otundan (Cannabis) elde edilir. Esrar, elektronik sigara kalemleri, haplar, pastiller, yağlar, çaylar ve toz dahil olmak üzere birçok biçimde gelir. Reçeteli bir ilaç değildir. Ağızdan, sigara içilerek veya buharlaştırılarak alınabilir.

ABD’de Temmuz 2022 itibariyle, 38 eyalet esrarın tıbbi kullanımını değişen derecelerde yasallaştırdı. Endüstriyel lif kaynağı, tohum yağı ve eğlence aracı olarak kullanımları kültürler arasında binlerce yıl öncesine dayanmaktadır.

Bazı hayvan modellerinde esrarın kansere karşı (özellikle glioma-beyin tümöründe) etkisi olabileceği gösterildi (1). Bu da bazı klinik çalışmalarda esrarın olası etkilerinin test edilmesine öncülük etti. Kemoterapi alan tekrarlayan glioblastoma multiformeli (çok agresif seyreden bir tür beyin tümörü) 9 hasta üzerinde yapılan küçük bir klinik çalışma, herhangi bir fayda bulamadı (2). 21 glioblastoma hastasını içeren ve esrarın kullanıldığı başka bir çalışmanın verileri henüz yayınlanmamıştır (3).

Ek olarak, akut lenfoblastik lösemili bir hastada kanabinoid reçine özütünün doza bağlı hastalık kontrolünü etkilediği bildirildi (4).

Ancak geriye dönük bir çalışma (5), immünoterapi sırasında esrarın eşzamanlı kullanımının, ilerlemiş melanom, akciğer kanseri ve böbrek kanseri olan hastalarda tümör yanıt oranında azalma ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Ancak bu azalma hasta yaşam süresini etkilemedi.

Çalışmalar, esrar bazlı ürünler kullanan hastaların, plasebo grubu veya antiemetik (bulantı ilaçları) kullananlara kıyasla daha az kemoterapi kaynaklı bulantı ve kusma yaşadıklarını göstermektedir (6).

2017’de Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) standart tedaviye dirençli bulantı ve kusma tedavisi için dronabinol ve nabilone’da öneren, antiemetikler kılavuzu yayınladı (7).

Esrarın kanser ağrısına karşı etkinliğine ilişkin bulgular cesaret vericidir. 4 çalışmadan elde edilen veriler, ilerlemiş kanser hastalarında ağrıda azalma olduğunu göstermektedir (8). Ek olarak, randomize kontrollü bir çalışma, tıbbi amaçla kullanılan esrarın tedaviye erken başlayarak dahil edilmesi, bu popülasyonda ağrı kontrolünün artmasıyla birlikte opioid kullanımının azalmasına neden olduğunu gösterdi. (9).

Bazı veriler esrar için potansiyel faydalar gösterse de, tıbbi olmayan esrar, özellikle erken yaşlardan itibaren kullanıldığında yüksek bağımlılık riski ile ilişkili olduğundan, esrar tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir (10). Bağımlılık, yan etkiler ve kesilme sendromu (sinirlilik, uyku bozukluğu, aşerme ve kaygı) ile bırakmayı zorlaştırır ve sonunda nükslere yol açar. Esrar, aldığınız diğer ilaçlarla da etkileşim yapabilir, o yüzden tıbbı kullanımında dikkatli olunmalıdır.

Esrarın kanser hastaları arasında artan popülaritesi ile birlikte, hastalara esrarın kullanımı hakkında danışmanlık yapabilmek için ortaya çıkan verilerden haberdar olmak önemlidir. Özellikle bu, ABD’de çok sorulan sorulardandır. Türkiye’de de benzer sorular gelebilir.

FDA, esrar veya kannabinoidlerin kanser tedavisi olarak kullanılmasını onaylamamıştır. Ancak iki kannabinoid ilaç (dronabinol ve nabilone), kemoterapinin neden olduğu bulantı ve kusmanın önlenmesi veya tedavisi için FDA tarafından onaylanmıştır. Esrar ciddi bağımlılık potansiyeli taşıyan bir maddedir, bazı zayıf kanıtlarla gösterilen tıbbi faydaları elde etmek düşünülürken bağımlılık olasılığı göz ardı edilmemelidir.