“Hastamız yaşlı, kemoterapi alması söylendi. Yan etki riski nedir? Fayda yerine zarar vermekten korkuyoruz.”

Tüm yeni ortaya çıkan kanser vakalarının %25’inden fazlası 75 yaş üstü hastalarda görülür. Yaşlanmayla ilişkili kronik hastalıkları (örneğin, diyabet, kalp hastalığı, yüksek tansiyon vs) olan ve ilerlemiş kanseri olan yaşlı hastalarda (>65 yaş) tedaviye bağlı toksisite ya da yan etki riski yüksektir. Özellikle kanser çeşidine ve evresine göre önerilen tedaviden beklenilen sonuç çok önemlidir. Örneğin, kanserden tamamen kurtulmak için mi tedavi öneriliyor yoksa son evre olan kansere karşı ömrü uzatmaya yönelik mi tedavi öneriliyor. Ve beklenen tahmini ömür uzaması ne kadardır?

Hastadan hastalığıyla ilgili gerçek bilgileri saklayarak değil (özellikle Türkiye’de aileler bunu sıklıkla yapabiliyor), bunları paylaşarak hastanın ne istediğinin her şeyden önce geldiğini unutmayalım. Yaşlı bir hastaya eksik bilgi verip, “hastamız böyle istiyor” demenin hastaya haksızlık olduğunu düşünüyorum.

Peki, yaşlı hastanın (>65), kemoterapi alması halinde yan etki gelişme riskini önceden tahmin etmek mümkün mü? Bu sorunun kısa cevabı evettir. 65 yaş ve üzeri kemoterapi alacak/alan hastalarda, geriatrik onkolojik değerlendirme kullanılması kılavuzlarda önerilmektedir (1).

Kemoterapi toksisite riski tahmini için CARG (Kanser ve Yaşlanma Araştırma Grubu) veya CR ASH (Yüksek Yaştaki Hastalar için Kemoterapi Risk Değerlendirme Ölçeği) araçları kullanılabilir (2). Bu ölçekleri doktorunuzla birlikte doldurup puan hesabı yapabilirsiniz. Geriatrik-8 veya Korunmasız Yaşlılar Anketi-13 mortaliteyi (ölüm riski) tahmin etmeye yardımcı olabilir (3).

Yapılan bu geriatrik değerlendirmeler, tedavi düşünen, özellikle ileri evre kanserli yaşlı hastalarda tedavi kararına yardımcı olabilir. İki senaryo ile örneklendirelim; 1. 75 yaşında evre 4 pankreas kanseri hastası, diyabeti var, günlük

işlerini yapamıyor, çoğu zaman vaktini oturarak ya da yatarak

geçiriyor… Böyle bir hastada, çok kötü huylu ve ileri evre bir

kanser hastanın genel durumu ile birlikte değerlendirilince, kemoterapinin zararı faydalarına ağır basabilir. Bu hastada yaşam

kalitesine odaklanıp, kanser tedavisi denenmemesi daha doğru

bir yaklaşım olabilir. 2. 80 yaşında, aktif ev işi yapan ya da düzenli olarak yürüyüş yapan,

yüksek tansiyon ve kolestrol hariç genel olarak sağlıklı olan, erken evre

pankreas kanseri tanısı alan hastayı düşünelim. Bu hastada kemoterapi

ile kanseri küçültme ve daha sonra ameliyat ile kanserin çıkarılması

planlanabilir ve hastada kemoterapi faydası potansiyel zarara ağır basar.

Özetle; her hasta için (özellikle yaşlı hastalar) hastanın doğru ve yeterli şekilde bilgilendirip hekimi ile birlikte değerlendirme yapılarak en doğru kararı vermek en uygun yaklaşımdır.