Sülük tedavisinin modern tıpta, özellikle kanser tedavisinde, yeri var mıdır?

Tarihsel olarak, sülüklerin kullanımı, eski Yunanistan ve Mısır gibi 2.000 yıldan daha eski metinlerde anlatılmıştır ve o zaman da kan aldırma yaygın bir uygulamaydı. Yeni sülük modası, sülüklerin migren ve kalp hastalığından eklem rahatsızlıklarına ve bronşite kadar olan rahatsızlıkları tedavi edebileceğini iddia eden modern “hirudoterapistler” ile eskiyi takip ettiğini görüyoruz.

2004 yılında, FDA, sülüklerin yalnızca ameliyattan sonra lokalize venöz tıkanıklık için kullanımını onayladı. FDA’nın yaşayan, nefes alan bir hayvanı tıbbi bir cihaz olarak görmesi nadir bir durumdur. Bulguları, plastik cerrahi için kullanılmasına dayanıyordu (1).

Ancak sülük tedavisinin kullanım nedeni bilinenin aksine sadece kan emmekle ilgili değildir. Sülükler, bir dizi aktif bileşik salgılarlar:

• Lokal anestezik: Bir sülüğün biz çok fazla rahatsızlık duymadan kanımızı damarlarımızdan emmesini sağlar.
• Lokal vazodilatör: Kan akışını teşvik eder.
• Antikoagülan ajanlar (hirudin): Bu ürünler sülük beslenirken kanın pıhtılaşmamasını sağlar.
• Trombosit agregasyon inhibitörleri (örneğin calin): Bunlar,

trombositlerin yara iyileşmesi sırasında olduğu gibi birbirine

yapışmasını önler.

Sülük tedavisinin kanserle ilgili kanıtlanmış faydası yoktur, ancak kanser ağrısına iyi geldiğine dair bazı çalışmalar vardır. Ama çok daha güçlü ve dozu bilinen ağrı kesiciler varken farklı etkilere sebep olabilecek sülük tedavisi kanser ağrısı için tercih edilmez (2).

Sülük kullanmanın elbette riskleri vardır. Uzun süreli sülük uygulaması, kan transfüzyonuna olan ihtiyacı artırır. Sülükler, kanı sindirmek için bağırsaklarında bir bakteri kolonisine ihtiyaç duyduğundan, sülüklerle tedavi edilen kişilerin bakteriyel bir enfeksiyon kapması mümkündür. Bazı makaleler, sülüklerde bulunan bakterilerden biri olan ve enfeksiyonun en yaygın nedeni olan Aeromonas hydrophila’da antibiyotik direncinin arttığını bildirmiştir (3). Beş yıllık bir geriye dönük çalışmada, araştırmacılar, sülük tedavisi alan kişilerin yaklaşık yüzde 4’ünde enfeksiyonların meydana geldiğini buldular (4). Ve kanama, pıhtı riski olan hastalarda sülük kullanımı çok tehlikelidir.

2019’da New York Üniversitesi’nden, 8 yıl boyunca 201 parmak replantasyonunu (kopan parmağın yerine dikilmesi) analiz edilerek rekonstrüktif cerrahide sülükler için diğer en iyi uygulamalardan bazılarını detaylandıran bir çalışma yayınlandı (5). Yüzlerce vakanın sonuçlarını ölçtükten sonra, sülük tedavisi için en uygun zamanın 4,5. gün olduğu bulundu ve diğer uygulayıcılara beş günlük genel bir kılavuza bağlı kalmaları önerildi.

Ancak tıp camiasında sülüklerin kullanımı, ne kadar süreyle uygulanması gerektiği veya bir kerede kaç tane kullanılması gerektiği konusunda bir fikir birliği bulunmamaktadır. Ve kullanımı genellikle plastik cerrahisi ile sınırlıdır (bazı yerlerde).

Türkiye dahil bazı toplumlarda ise, sülük kullanımı ‘her derda deva’ şeklinde çok tehlikeli boyutlarda ve kontrolsüz olup, kullanım sonrası özellikle kanama ve enfeksiyon ile bazı hastalarda ciddi komplikasyonlar meydana gelmektedir ve hastalar acillere başvurmaktadırlar. Günümüzde her zamankinden daha popüler olan alternatif ve tamamlayıcı tedavilerle, tıbbi sülüklerin iddia edilen faydaları önemli ölçüde genişletilmiştir (!!!). İddialar arasında migren, ateroskleroz (damar sertliği), Alzheimer hastalığı, kısırlık, hepatit, sistit (idrar yolu enfeksiyonu), sinüzit, glokom, kronik böbrek hastalığı ve çok daha fazlasını içeren durumların tedavisinde kullanılabileceği iddia ediliyor.

Bu kadar yaygın kullanımına rağmen, iddia edilen faydalar kanıtlardan yoksundur. Modern tıp, sülük dahil, tüm geleneksel tedavilere katagorik olarak karşı değildir. Modern tıp bilimsek metodla “geleneksel tıp uygulaması” adı verilen tüm uygulamaları inceler, zaten faydalı ise o bir modern tıp yöntemi olur. Bu anlamda modern tıbbın alternatifi yoktur. Modern tıp; iddiayı bilimsel metodoloji ile kanıtlamayı gerektirir. Velev ki sülük de olsa kanıt güçlüyse kabul eder.

Yine, her konuda tavsiye ettiğimiz gibi, sülük çok faydalıdır iddiasının sahiplerine kanıt sorunuz. Sülük “tedavisi” sonrası geçici iyi hissetme (psikolojik ya da fiziksel) ya da “şu kişilere çok iyi gelmiş “ iddiaları bilimsel anlamda kanıt değildirler ve reklamdan öteye geçmemektedirler. Özellikle ilaç vs çok kısıtlı olan yerlerde/durumlarda acil kullanımı yerine göre kabul edilebilirse de (tartışmaya açık), “herkese her şeye deva” kullanımı kabul edilemez.