Akciğer kanserinin sigaradan sonra ikinci önde gelen nedeni nedir?

Radon, sigaradan sonra akciğer kanserinin ikinci en büyük nedenidir. Sigara içiyorsanız ve radon seviyesi yüksek bir evde yaşıyorsanız, akciğer kanseri geliştirme riskinizi çok artırırsınız. Peki radon gazı nedir?

Radon, radyoaktif metallerin kayalarda, toprakta ve yeraltı sularında parçalanmasıyla doğal olarak oluşan radyoaktif bir gazdır. Radon doğal olarak topraktan geldiği için insanlar her zaman ona maruz kalırlar. İnsanlar, binalardaki/evlerdeki çatlaklar ve boşluklardan gelen havadaki radonun solunması nedeniyle radona maruz kalabilirler.

Radonun uzun süreli solunması, hücreleri alfa parçacık radyasyonuyla bombalayarak akciğer kanserine neden olur (2). Alfa radyasyonu, kanser riskini artıran genetik mutasyonlar üretmek üzere akciğer DNA’sına zarar verdiğinden, radon, Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı tarafından tütün, asbest ve hava kirliliği partikül maddelerinin yanı sıra 1. Grup kanserojen olarak sınıflandırılır.

ABD’deki her 15 evden biri radona maruz kalıyor. Sigara içmekle birlikte radon maruziyeti akciğer kanseri riskinizi ciddi şekilde artırır. Peki Türkiye’de durumla ilgili bir uyarı/ araştırma var mı? Maalesef ülkemizde bu konudaki farkındalık çok az… TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odasının evlerimizdeki bu sinsi tehlikeye karşı muhtemelen çoğumuzun farkında bile olmadığımız bir bildirisi var, kısaca bakalım.

Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye’deki akciğer kanserlerinin %3-15 arasındaki kısmının radon gazından kaynaklandığı belirtilmektedir. Atom Enerjisi Kurumu tarafından radon gazı haritası da yayınlanmıştır (turuncu, kırmızı yoğun yerler).

Türkiye Radon Konsantrasyonu Haritası (TAEK TR2014-2,48)

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Bildirisinde “Radon gazı salınımına uygun olmayan zemin birimleri üzerine inşa edilen yapılarda zemin etüt araştırmaları, projelendirme ile yapım süreçlerinde gerekli tedbirlerin alınmaması nedeniyle, topraktan sızan radon gazı binaların bodrum veya giriş katlarında birikmekte, yeteri kadar havalandırma yapılmaması durumunda ise uzun süre gazın etkisinde kalan insanlar radon gazına bağlı akciğer kanserine yakalanmaktadırlar.” denilmiştir. Raporda ayrıca, “Zemin ve temel etütleri, projelendirme, yapı üretimi ve denetimi süreçlerinde alınacak basit tedbirlerle, radon gazının bina içlerine girmesi önlenebilir. Ancak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı gerekli düzenlemeleri yapmadığı için bu sorun sürekli büyümektedir.” Bildiri sonuç cümlesinde “Toplumun sağlığını tehdit eden, sigaradan sonra akciğer kanserlerin temel nedeni olan radon gazı etkilerinden toplum korunmalıdır.” denilerek bitirilmekte; aslında bu gözle görmediğimiz büyük tehlikeye doğru vurgu yapmaktadır.

Dünya genelinde radon gazı hiç sigara içmeyenlerde akciğer kanseri için en büyük risk faktörüdür (3).

Evinizde test yaptırmak, sizin ve ailenizin yüksek düzeyde radon gazına maruz kalıp kalmadığınızı belirlemenin tek etkili yoludur. Ve bunla ilgili ölçüm yapan cihazlar de mevcuttur. Kılavuzlar, seviyelerin 148 Becquerel/m3 (4 pikoküri/litre) veya üzerinde olması durumunda azaltmayı önerir. Genellikle, radon sorunları bir yeraltı havalandırma sistemi kullanılarak veya binadaki hava değişim hızı artırılarak giderilebilir.

Yine hatırlatmak gerekir ki bazı tehlikeli kimyasallara maruz kalmak da akciğer kanseri riski oluşturur. Asbest, uranyum, arsenik, kadmiyum, krom, nikel ve bazı petrol ürünleri gibi maddelerle çalışmak özellikle tehlikelidir. Ayrıca parçacık kirliliği, soluduğumuz havada bulunan çok küçük katı ve sıvı parçacıkların bir karışımını ifade eder. Kanıtlar, egzoz dumanından kaynaklanan partikül kirliliğinin de akciğer kanseri riskini artırdığını gösteriyor. Genetik (kalıtsal) faktörler de kişinin akciğer kanseri geliştirme şansında rol oynayabilir.

Ailede akciğer kanseri öyküsü olması, hastalığa yakalanma riskinin daha yüksek olduğu anlamına gelebilir.

Sonuç olarak; Radon sigaradan sonraki en büyük akciğer kanseri risk faktörüdür. Evinizde ölçtüdüğünüz Radon seviyeleri yüksekse, evinizi onarmak için gerekli mercilere mutlaka başvurmalısınız.