Asbest kansere sebep olur mu?

Hem insanlarda hem de laboratuvar hayvanlarında yapılan çalışmalardan elde edilen kanıtlar, asbestin bazı kanser türleri için riski artırabileceğini göstermiştir (1). Asbeste maruz kalanlar üzerinde yapılan birçok çalışmada, asbest liflerinin solunması akciğer kanseri riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Genel olarak, asbeste ne kadar fazla maruz kalınırsa, akciğer kanseri riski de o kadar yüksek olur (maruziyetten ~15 yıl sonra kanser ortaya çıkar).

Asbestin neden olduğu diğer bir kanser de mezotelyoma’dır. Çoğunlukla göğüs (plevra) ve karın (periton) içindeki organların ince zarlarını (astarlarını) etkileyen oldukça nadir bir kanser türüdür. Çoğu mezotelyoma vakası, iş yerinde asbeste maruz kalmaktan kaynaklanır. Mezotelyomaların gelişmesi genellikle uzun zaman alır. Asbeste ilk maruz kalma ile mezotelyoma tanısı arasındaki süre genellikle 30 yıl veya daha fazladır. Ne yazık ki, mezotelyoma riski asbeste maruz kaldıktan sonra zamanla azalmaz. Risk bir kez oluştu mu ömür boyu devam ediyor gibi görünmektedir.

Çalışmalar ayrıca asbeste maruz kalma ile gırtlak (larinks, ses kutusu) ve yumurtalık kanserleri arasında açık bağlantılar bulmuştur. Bazı araştırmalar, farinks (boğaz), mide, kolon ve rektum kanserleri dahil olmak üzere diğer kanserlerle bağlantılı olabileceğini de ileri sürmüştür.

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) bir parçasıdır. IARC, mezotelyoma ve akciğer, gırtlak ve yumurtalık kanserlerine neden olma yeteneğine dayanarak, asbesti “insanlar için kanserojen” olarak sınıflandırır. ABD’de Ulusal Toksikoloji Programı (NTP); Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ve FDA dahil olmak üzere birçok farklı ABD devlet kurumunun bölümlerinden oluşur. NTP, asbesti “insanlarda kanserojen olduğu bilinen” bir madde olarak sınıflandırmıştır.

İnsanlar asbeste farklı şekillerde maruz kalabilirler: soluma veya yutma. Çoğu maruziyet, havadaki asbest liflerinin solunmasından kaynaklanır. Bu, asbestin madenciliği ve işlenmesi sırasında, asbest içeren ürünler yaparken veya asbest yalıtımı kurarken ortaya çıkabilir. Ayrıca eski binalar yıkıldığında veya yenilendiğinde ya da asbest içeren eski malzemeler bozulmaya başladığında da ortaya çıkabilir. Bu durumların herhangi birinde, asbest lifleri havada yüzebilen küçük parçacıklardan oluşan bir toz oluşturma eğilimindedir. Birçok insan, asbest içeren kayaların erozyonu sonucu, dış ortam havasında çok düşük seviyelerde doğal olarak oluşan asbeste maruz kalmaktadır. Bununla birlikte, en ağır maruziyete sahip kişiler, gemi yapımı ve yalıtım gibi asbest ilişkili endüstri alanlarında çalışanlardır.

Asbest liflerinin yutulması da mümkündür. Bu, insanlar kontamine yiyecekleri veya sıvıları (asbestli çimento borularından akan su gibi) tükettiğinde olabilir. Ayrıca, insanlar soludukları asbestleri öksürdüklerinde ve ardından tükürüklerini yuttuklarında da ortaya çıkabilir.

Yukarıda belirttiğimiz gibi asbeste bağlı hastalıkların semptomları, maruziyetten sonraki on yıllar boyunca ortaya çıkmayabilir. Özellikle eski binalarda kullanılan asbest malzemenin yıkımı sırasında oluşan tozların solunması, ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle deprem sonrasında yıkılan binalarda asbest maruziyeti riski vardır. Ancak, yetkililerin belirli önlemler alması, profesyonel ekiplerin yıkım işlemlerini yürütmesi ve halkın koruyucu ekipman kullanması gibi tedbirler alınarak bu riskler azaltılabilir. Bahsedilen kanserler dışında asbeste maruz kalmanın neden olduğu en büyük sağlık sorunlarından biri de asbestoz adı verilen akciğer hastalığıdır. Giderek şiddetlenen nefes darlığına neden olur.

Özetle; asbest maruziyeti çok önemlidir ve asbest etkilerinin yıllar sonra ortaya çıktığı bilinmelidir. İşyerinde, çevrede veya evde asbest liflerine maruz kalan (veya maruz kaldıklarından şüphelenen) kişiler, maruziyet öyküleri ve herhangi bir semptom yaşayıp yaşamadıkları konusunda doktorlarına danışmalıdır.