Parazit ilaçları kanser tedavisinde etkili midir?

Bilim insanları, parazit ilaçlardan kinin ile ilgili bileşikler, niclosamid, ivermektin, albendazol türevleri, nitazoksinid ve pirimetamin gibi ilaçları uzun yıllardır parazit tedavisinde kullanıyor. Bazen yeni ilaçlar geliştirmede, bilinen ve başka bir nedenle kullanılmakta olan bir ilacın farklı bir hastalığa iyi gelip gelmediğini test etmek de bir stratejidir. Dolayısıyla bu ilaçlar da kanserle ilgili birçok teste tabi tutuldu ve tutulmaktadır. Son yıllardaki birçok laboratuvar çalışması, bu ilaçların farklı yollarla kanserin ilerlemesini engellemedeki potansiyellerini göstermektedir. Bazı örnekleri inceleyelim…

Bazı parazitik enfeksiyonlarla mücadele etmek için parazitlerin besin kaynaklarını kesme amacıyla kullanılan mebendazol, tubulin oluşumunu inhibe eder. Tubulin hem hücre içinin mikro-iskeleti hem de nakliye yoludur. İlaç parazitin bağırsağına girer ve tubulinin çökmesine neden olur ve bu sayede paraziti öldürür. Yakın zamanlı bir çalışma (1), mebendazolun pankreas kanserinde de benzer şekilde çalışabileceğini, kanser hücre yapısının çökmesi gibi diğer mekanizmalarla birlikte, enflamasyonu azaltarak bu etkisini gerçekleştirdiğini göstermiştir (hayvan çalışması). Banzer şekilde bazı beyin kanserlerinde de faydalı olabileceği gösterildiği için, Temozolomid ile kombinasyon halinde yeni teşhis edilmiş yüksek dereceli gliomaları olan 24 hastada mebendazolün güvenlik faz 1 çalışması yapılmıştır. 200 mg/kg’a kadar olan dozlar, uzun süreli güvenlik ve kabul edilebilir toksisite göstermiştir (2).

Başka bir laboratuvar hayvan çalışması çalışma parazit ilacı niklosamidin kemoterapi ilacı gemsitabinin aktivitesini güçlendirip pankreas kanseri ilerlemesini baskılayabildiğini gösterdi (3). Bunun gibi birçok lab çalışması mevcuttur.

Ancak, bu olumlu sonuçlara rağmen, sınırlı klinik insan çalışması kanıtı vardır. Bir faz 1 klinik çalışma ve bir pilot çalışması tümör belirteçlerinin düzeylerinde bir azalma da dahil olmak üzere orta düzeyde anti-kanser etkileri olduğunu bildirmiştir (4). Ancak, büyük bir popülasyonda bu ilaçların anti-kanser etkilerini bildiren güçlü çalışma yoktur.

Peki hastalar kullanıyor mu? Evet. Güney Kore bazlı bir çalışma sonuçlarına göre (5), kanser hastalarının yaklaşık yarısı kemoterapileri sırasında reçetesiz parazit ilacı kullanmış ve bunların %96,5’i doktoruna bu konuda bilgi vermemiştir. Bu hastalar, fiziksel durumlarını iyileştirdiğini hissettikleri için bu ilaçların etkinliğine yönelik olumlu bir algıya (%79,1) sahipti. Hastaların ~3 de biri yan etkiler bildirmiştir. Bu çalışma, halk arasındaki parazit ilaçlarının kansere karşı etkisine dair yaygın inanışı ortaya koymaktadır.

Ancak vurgulamak gerekir ki, kanser ilaçları ile birlikte alınan parazit ilaçlarının (doktorun bilgisi dışında) kanser tedavisine yanıt alınınca hastalar tarafından bu başarılı etki kanser ilacından ziyade bu ilaçlara bağlanmakta ve bu durum parazit ilaçlarının popülaritesini kanıt olmamasına rağmen artırmaktadır. Bazı parazit ilaçları ile ilgili devam eden değişik klinik çalışmalar var olup, merak ettiğiniz ilaçlar dahil olmak üzere parazit ilaçlarının kanser için hangi aşamalarda test edildiğini öğrenebilirsiniz (6).

Özetle; parazit ilaçlarının birçok klinik öncesi çalışmada kansere karşı etkileri gösterilmiş olmasına rağmen, klinik olarak sınırlı kanıt bulunmaktadır. Unutmayalım ki laboratuvarda etkinlikleri gösterilen çoğu ilaç insanda aynı başarıyı sağlayamaz. Faz 1’e giren ilaçların sadece %10’unun nihayetinde FDA onayı alabildiğini hatırlatmakda fayda vardır. Yeterli kanıt sağlanmamış hiçbir tedavinin kanserde standart kullanımı tavsiye edilmez. Unutmayalım ki bu ilaçların da yan etkileri vardır ve fayda sağlamak istenirken daha çok zarar görülebilir…