Ceviz, fındık, badem, Antep fıstığı gibi sert kabuklu kuruyemişler kanser için koruma sağlar mı?

Kuruyemişler, protein, uzun zincirli n-3 yağ asitleri dahil olmak üzere tekli doymamış ve çoklu doymamış yağ asitleri, lif, antioksidanlar ve diğer bazı biyoaktif bileşikler gibi besinler açısından zengindir. Kuruyemişlerin kanıtlanmış, sağlığa yararlı etkileri vardır.

2020’de yayımlanan, 38 çalışmayı inceleyen büyük bir meta-analiz (1) kuruyemiş tüketimi ile kanser insidansı (görülme sıklığı) ve ölüm oranı riskleri arasındaki ilişkiyi belirlemeyi amaçladı. Kuruyemiş tüketimi daha düşük kanser riski ile ilişkili bulundur (Göreceli Risk=0,90). Alt grup analizlerinde özellikle kolorektal (bağırsak) kanser, mide kanseri, pankreas kanseri ve akciğer kanserinde risk azalmaları tespit edildi. Bu meta-analiz, kuruyemiş tüketimi 0’dan 5 gram/gün’e çıkarıldığında kanser riskinde bir azalmanın gözlemlendiğini ve alım miktarı 10 gram/gün’ü geçtiğinde riskte daha da fazla düşüşün gözlemlendiğini bulmuştur.

Ayrıca kuruyemiş tüketimi ile kansere bağlı ölüm arasındaki ilişki, 49 bin kanser ölümünü açıklayan 9 araştırmaya dayanarak değerlendirildi (1). Kuruyemiş tüketimi durumlarında, kabuklu yemiş tüketmeme durumlarına göre kansere özgü ölüm riskinde önemli bir azalma oldu. Belirli kuruyemiş alt türleri hakkındaki sınırlı kanıt nedeniyle, belirli kuruyemişler ve bunların farklı kanser türleri ve diğer sağlık sonuçları ile ilişkisi hakkında daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.

Daha yakın zamandaki başka bir meta analiz de (2), toplam kuruyemiş alımının, azalmış kanser riski ve kanser mortalitesi ile önemli ölçüde ilişkili olduğu ortaya çıktı. Yani bulgular önceki çalışmayı doğrular nitelikteydi. Kuruyemiş tüketimindeki günde 10 gramlık bir artış, kanser ölümlerinde %20’lik bir azalma ile ilişkiliydi (özellikle akciğer ve mide kanserinde).

Farklı kuruyemişler besin maddeleri ve bitki bileşikleri bakımından farklılık gösterirler. Burada özellikle cevize vurgu yapalım. Ceviz, birçok yönden benzersizdir ve kanseri önleme konusunda diğer yemişlerden daha kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Gelişmekte olan araştırmalar, cevizin, muhtemelen birlikte çalışan çeşitli bileşikler (Ellagitanninler, melatonin ve gama-tokoferolün) aracılığıyla kanseri önleyici bir diyete katkıda bulunma potansiyelini göstermektedir.

Sonuç olarak, daha yüksek kuruyemiş tüketimi, daha düşük kanser riski ile kansere bağlı ölümle ilişkili olduğundan, uzun vadeli kuruyemiş tüketimi faydalı görülmektedir. Ancak bu çalışmaların korelasyon (ilişki) çalışmaları olduğunu, nedensellik çalışmalarıyla daha kesin sonuca ulaşabileceğimizi vurgulamakta fayda vardır. İlgi duyanlar için birkaç bilimsel cümle ile açıklayalım. Korelasyon çalışmaları, iki değişken arasındaki ilişkiyi inceler ve aralarında istatistiksel bir ilişki olup olmadığını belirler. İlişki pozitif, negatif veya nötr olabilir. Sebep ve sonucu kanıtlamaz (meta analizdeki incelenen çalışmalar bu grupta). Nedensellik çalışmaları ise maruz kalma ile sonuç arasında nedensel bir ilişki kurmayı amaçlar. Bu, karıştırıcı değişkenlerin etkisini en aza indirmek için, randomize kontrollü bir çalışma gibi güçlü bir metodoloji gerektirir.

Yine de eldeki verilerle kuruyemişler için olumlu konuşmak yanlış olmaz. Kuruyemişlerin iyi bir diyetin parçası olabileceklerini vurgulayarak bitirelim.