“Etrafımda kanserler çok arttı. Dünya çapında kanserler artıyor” iddiası doğruluk payı taşıyor mu?

Öngörülen Küresel Kanser Vakaları (Milyon) Yeni Vakalar Ölümler Source: World Health Organization , Credit: Michaeleen Doucleff/NPR

Pek çok insan kanser tanısı almış veya kanserle yaşayan birini tanıyor, bu nedenle kanserin görülme sıklığının artıyormuş gibi hissedilmesi çok doğaldır. Dünya nüfusu 2010 da 6.9 , 2019 da 7.7 milyardı. Verilere göre, 2010 yılında dünya çapında 18,7 milyon kişiye kanser teşhisi kondu ve kanserden toplam ölümler 8,29 milyona ulaştı. 2019’a doğru bu sayılar önemli ölçüde arttı, 23,6 milyon kişi yeni kanser teşhisi aldı ve 10 milyon kanser ölümü oldu (1).

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2020’de teşhis edilen en yaygın kanserleri şöyle sıralamıştır (2); 1. Meme (2.26 milyon) 2. Akciğer (2.21 milyon) 3. Kolon ve rektum (1.93 milyon) 4. Prostat (1.41 milyon) 5. Melanom dışı cilt kanseri (1.20 milyon) 6. Mide kanseri (1.09 milyon)

Yine de bu istatistiklere rağmen, kanser ölüm oranlarının son 28 yılda istikrarlı bir şekilde azaldığı biliniyor. Örneğin, veriler göz önüne alındığında, 1991 ve 2019 yılları arasında kanserden ölüm oranının %32 düştüğü gözlemlendi (3). Bu azalmada rol oynayabilecek bazı ana faktörler şunlardır; sigara içen insan sayısındaki azalma, meme ve kolon kanseri için ameliyat sonrası kemoterapi eklenmesi, birçok kanser için yeni tedavilerin kullanıma girmesi, bazı kanser türleri için önleme ve erken teşhis stratejilerinin geliştirilmesi.

Kanserden kaynaklanan genel ölüm oranı azalıyor olsa da, belirli kanser türlerinin sıklığı artış göstermeye devam ediyor. Örneğin, 2014’ten 2018’e kadar olan veriler, kadın meme kanseri için yıllık % 0,5’lik bir artış olduğunu göstermiştir (4). ABD için kolorektal (bağırsak), prostat ve kadın meme kanserlerinin artacağı ve yaşlanan nüfus nedeniyle yaşlı erişkinlerde kanser tanılarının artacağı öngörülüyor. Unutmayalım ki yaşlılık kanser için en büyük risklerin başında gelmektedir.

Araştırmalar, 1973’ten 2015’e kadar, belirli kanser alt türlerinin - özellikle böbrek kanserinin - ABD’deki ergenlerde ve genç erişkinlerde arttığını ve bu yaş grubunda genel kanser oranının %29,6 arttığını gösteriyor (5).

Bazı kanser türlerinde ilerleme kaydetmemize rağmen, bazı kanser risk faktörlerindeki artış nedeniyle diğer kanserlerin görülme sıklığının artabileceğini öngörüyoruz (6). İnsanların daha uzun yaşaması (bir kişinin kanser riski yaşlandıkça artar) ve birçok insanda belirli kanser türleri için risk teşkil eden obezitenin giderek artması kanserlerde artış olacağını tahmin etmemizi sağlıyor. Tabii ki çevresel faktörler ve beslenme gibi etkenler de bu sıklığın artmasında önemlidir. Sosyoekonomik zorluklar kanser oranlarındaki artışa katkıda bulunabilir. Yüksek gelirli ülkelerin %90’ında kapsamlı tedaviler ve tanılar mevcuttur. Düşük gelir grubundaki ülkelerin %15’inden daha azı ise kaliteli tedavilere erişime sahiptir (7).

Bu noktada, verilerin toplanması, derlenmesi, kalite kontrolünün yapılması, analiz edilmesi ve yorumlanması için gereken süre nedeniyle kanser sıklığı ve ölüm verilerinin mevcut yılın 2-4 yıl gerisinde kaldığını belirtmek önemlidir.

Özetle, kanser oranlarındaki belirgin artışa rağmen, veriler kanserden ölüm oranının azalmakta olduğunu göstermektedir. Bu, daha erken teşhis ve iyileştirilmiş tedavi stratejilerinden kaynaklanıyor ve kanserle savaş için umutlu bir geleceğe işaret ediyor.