“Erken teşhis, kanseri önleyen bir uygulama değil ve birçok durumda zararı (overdiagnosis-overtreatment = gereksiz teşhis-gereksiz tedavi) daha fazladır.” iddiası doğru mudur?

Öncelikle 100’ün üzerinde kanser olduğunu ve kanser çeşitlerinin birbirinden çok farklı özelliklere sahip olduğunu hatırlatmakla başlayalım. Bazıları hızla büyüyüp yayılırken, diğerleri o kadar yavaş büyür ki (hatta hiç büyümezler), fark edilmeseler de herhangi bir soruna neden olmazlar. Bu zararsız kanserler bulunduğunda, “gereksiz teşhis” oldukları söylenir. Bu, belirli kanser türlerinde daha sık görülür ve genellikle semptomları/şikayetleri olmayan insanlarda başka bir nedenle test yapıldığında (tomografi gibi) ortaya çıkar. Sorun şu ki, bu kanser türleri erken teşhis edildiğinde, potansiyel olarak zararlı olanları zararsız olanlardan ayırt etmek zor olabilir. Bu da bazı hastaların bu kanserlerin tedavisinin potansiyel yan etkilerine maruz kalacağı (ameliyat gibi) ve gereksiz kanser endişesi duyacağı anlamına gelir.

Yani gereksiz teşhis edilmiş bir kanser de gerçek bir kanserdir, ancak o kişiye yaşamı boyunca önemli bir zarar vermeyecek bir kanserdir. Bu durumlarda bu tür kanserlerin tedavi edilmesi potansiyel olarak overtreatment (gereksiz tedavi) olarak görülebilir.

Bahsettiğimiz durumlar, bütün kanserlerin değil de neden sadece bazı kanserlerin tarama programına alındığının sebeplerinden birisidir. Kanser taramasının başarılı olması için öncelikle ölümcül potansiyeli olan kanserleri tespit eden ve erken tedavi edilince ölümleri azaltabilen bir tarama olması gereklidir. Tarama programları bağırsak ve rahim ağzı başta olmak üzere bazı öldürücü kanserler için başarılı olmuştur. Bunlarda erken evre kanserlerin tespiti ile cerrahi olarak çıkarılması kansere bağlı ölümlerde net bir azalma ile sonuçlanmıştır (1).

Nadir görülen ancak yüksek öldürücülüğü olan kanserlerde (örneğin pankreas kanseri), tarama sadece yüksek riskli kişilere odaklanmıştır. Bunun nedeni, mevcut testlerin normal riskteki kişilerde tarama ile pankreas kanserine bağlı ölme riskini düşürdüğünün kanıtlanamamasıdır.

Normal tarama haricinde, örneğin yavaş büyüyen bazı lenf bezi kanserleri (lenfoma) teşhis edilince bazı durumlarda tedavi edilmeden izlenebilir. Ancak öldürücü çoğu kanser için erken tespit edildikleri dönem kanserden tamamen kurtulma şansının en yüksek olduğu dönemdir (2).

Kanserin geç evrede bulunması (özellikle son evre, yani evre 4) genellikle tedavi şansını çok düşürür. Bu çok net bir bilgidir ve sayısız çalışma ile farklı kanserler için kanıtlanmıştır. Yani “erken teşhis hayat kurtarır” ifadesi çoğu kanser çeşidi için doğrudur (3).

Maalesef kanser uzmanı olmayıp 100’ün üzerinde kanser çeşidini tek bir kansermiş gibi sunup, yanlış çıkarımlar yapan çok sayıda “hekim” var. Ve özellikle medyada halkı etkileyen ve yanlış yönlendiren bu kişiler, aslında net bir şekilde halk sağlığına zarar verme suçunu işlemektedir. Söz konusu insan sağlığı olunca, kişiler istediklerine inanmakta özgürdür. Ve kendi sağlıkları için test ve/veya tedaviyi reddedebilirler. Ancak, “modern tıp kötüdür” söylemiyle kahramanlık yaptıklarını sanıp, kanıtsız iddialarla insanların sağlığı ile oynamaları kabul edilemez!!!

Özetle, şikayetiniz olduğunda kanserden şüphe duyulursa mutlaka araştırılmalıdır. Genel olarak istemsiz büyük kilo kayıpları, gece terlemeleri (menapoz durumundaki sıcak basması ile karıştırılmamalıdır), açıklanamayan ateş kansere işaret edebilen genel bazı belirtilerdir. Ancak bir önceki soruda bahsedildiği gibi her kansere özgü şikayet ve belirtiler de olabilir. Şikayetiniz yoksa (ve ailede kanser öykünüz yoksa) önerilen kanser taraması 4 kanser içindir ve şu yaşlarda yapılması önerilmektedir; Ne zaman kanser taraması yaptırmalıyım?

Meme kanseri

Rahim ağzı kanseri

Kolorektal kanser

Akciğer kanseri* * Akciğer kanseri taramaları, yalnızca testten sonraki 15 yıl içinde yoğun sigara içme öyküsü olanlara önerilir. https://www.asbestos.com/cancer/screenings-by-age/

• Meme kanseri 40 yaş ve üstü kadınlar (mammogram testi)
• Rahim ağzı kanseri 25 yaş ve üstü kadınlar (hpv ve smear testi)
• Bağırsak kanseri 45 yaş ve üstü herkes (kolonoskopi ya da dışkı testleri)
• Akciğer kanseri 50 ila 80 yaş, sağlıklı, sigara içen veya son 15 yılda bırakmış, en az 20 paket-yıl* sigara içme öyküsü olan herkes * Paket-yıl hesaplaması için günlük sigara sayısı ile içilen yıl sayısı çarpılır.

Örneğin, 10 yıl boyunca günde 2 paket (2 x 10 = 20) sigara içen birinin

[2 x 10 = 20] sigara içme süresi 20 pakettir.