Çocuklarda tomografi taraması kanser riskini arttırır mı?

Tomografi taramalarından radyasyona maruz kalma, yetişkinleri ve çocukları farklı şekilde etkiler. Büyüyen vücutları ve vücutlarındaki hücrelerin bölünme hızları nedeniyle çocuklar, radyasyona yetişkinlere göre çok daha duyarlı olabileceği bilinmektedir. Ayrıca, çocuklarda daha uzun bir yaşam beklentisi olduğu için, radyasyona bağlı kanserlerin gelişmesi için çocukların daha riskli olduğunu biliyoruz. Ancak bu, bu testi her zaman kötü yapmaz (fayda/zarar terazisi). Bazı durumlarda tomografi yaptırmak çok elzem olabilir. Örneğin; karın ağrısının nedenini teşhis etmek, travma sonrası yaralanmayı değerlendirmek, kanseri teşhisine yardımcı olmak/evrelemek, kanser tedavisine yanıtı izlemek, enfeksiyon/inflamatuar bozuklukları teşhis etmek ve izlemek gibi durumlarda bu test gerekli olabilir.

Çocuk uzmanları (pediatristler) genel olarak tomografinin potansiyel risklerinin farkında olup çok gerekmedikçe tomografi önermezler. Peki çocuklarla ilgili literatürdeki bazı önemli veriler nedir (kanser riskine dair)? Bir büyük çalışma , çocuk ve genç erişkinlerde tomografi taramalarından sonra lösemi ve beyin tümörü riskini değerlendirmeyi amaçladı (1). 178.604 çocuk/genç hastanın 74’üne lösemi, 176.587 hastanın 135’ine beyin tümörü tanısı konuldu. 10 yaşından küçük hastalar için ilk taramadan sonraki 10 yıl içinde, her 10.000 beyin tomografisi başına bir lösemi ve bir beyin tümörü vakası meydana geldi (çok düşük risk!!!). Hollanda’da bir veya daha fazla tomografi taraması geçirmiş 168.394 çocuk için yapılan bir başka çalışmada genel kanser insidansı, beklenenden 1,5 kat daha yüksekti. Lösemi için ise herhangi bir ilişki gözlenmedi (2). 1985 ve 2005 yılları arasında 19 yaşın altında tomografi taraması yapılan 680.000 Avustralyalı hasta arasında yürütülen benzer bir başka çalışmada ise genel kanser insidansı, tomografi taraması yapılan hastalarda, yapılmayanlara göre %24 daha fazlaydı (3).

Bazı bilim insanları, bu çalışmalarda tomografi taraması yapılan çocukların daha sonra teşhis edilen ve tarama tomografisine atfedilen teşhis edilmemiş bir kansere aslında önceden var olup olmadığını sorguluyor ve eleştiri getiriyor! Veya, çocukların, örneğin Crohn hastalığı gibi, kanser geliştirmeye daha yatkın olmalarına neden olan bir tomografi taraması gerektiren başka bir duruma sahip olabileceklerini iddia ediyorlar (selection bias?-- Bu terim, bir araştırma çalışmasında katılımcıların rastgele seçilmediği veya örneklem seçiminde yanlılık yapıldığı durumlarda ortaya çıkan bir yanılgıdır. Seçim yanılgısı, sonuçların yanıltıcı olmasına ve genellemelerin doğru olmamasına neden olabilir--).

Sonuç olarak, veriler küçük de olsa bir risk olduğunu destekliyor, ancak herhangi birinin tomografi taramasını iptal etmesine neden olacak yüksek bir risk değildir. Vurgulamak gereken diğer bir konu da şudur; tomografi taramasındaki radyasyon dozları, radyasyon terapisindeki dozlardan çok daha düşüktür ve son yıllarda ,tomografi üreten şirketler teknolojiyi geliştiriyor ve dozlar eskisinden daha azdır. Unutmayalım ki evden her çıktığımızda, uçakta vs (tıbbi tedavi görmesek de) aslında belirli bir radyasyona herkes maruz kalmaktadır. Ancak doz miktarı arttıkça beklenen etki yükselir ve bu herkeste aynı olmayabilir. Aşağıdaki grafikte özet karşılaştırma gösterilmiştir.

Radyasyona maruz kalma nasıl karşılaştırılır?

Maruziyet mSv cinsinden ölçülür Birkaç hafta içinde ölümcül

Bir ay içinde ölen Çernobil işçilerinde kaydedilen tipik dozaj

Bir ay içinde maruz kalanların yarısını öldürecek tek doz Radyasyon hastalığına, mide bulantısına neden olabilen ancak ölüme neden olmayan tek doz Fukushima tesisinde 14 Mart’ta saat başına kaydedilen maksimum radyasyon seviyeleri Yer değiştiren Çernobil sakinlerinin maruz kalması

Radyasyon çalışanları için her beş yılda bir önerilen limit Tüm vücut CT taramasında doz Havayolu ekibi NYC - Tokyo kutup rotası, yıllık Her yıl hepimizin maruz kaldığı doğal radyasyon Fukushima bölgesinde tespit edilen saat başına radyasyon, 12 Mart Mamogram meme röntgeni Göğüs röntgeni Diş röntgeni

Sonuç olarak; uzun vadeli risk düşük olsa da, tomografi taramalarından gelen radyasyon dozları mümkün olduğunca düşük tutulmalı ve uygunsa iyonlaştırıcı radyasyon içermeyen alternatif prosedürler düşünülmelidir -ultrason, MR gibi-(özellikle çocuklarda). Gereksiz tomografilerden tabii ki kaçınalım ancak tıbbı gereklilik olduğunda (doktorumuzla görüşüp) kısa vadeli faydası uzun vadeli zarardan (olası küçük risk) ağır basacağı için, tomografi yaptırmaktan kaçınmamalıdır.