Bilimsel çalışmaları anlamak ve kanıta dayalı tıp

Kanserle mücadelede günümüzde pek çok bilimsel çalışma yapılmaktadır. Ancak tüm çalışmaların bizlere sağladığı sonuçlar eşdeğer değildir. Yani doğası gereği bazı çalışmalar çok daha güçlü kanıtlar sunarken bazı diğer çalışmalar daha zayıf kanıtlar sağlarlar.

Tıbbi konularda doğru kararları vermek bazen uzmanlar için bile zordur: Bir tedavi veya tanı testinin ne gibi avantajları ve dezavantajları vardır? Hatta bu test/tedaviler gerekli mi ve alternatifleri var mı? Kanıta dayalı tıp (EBM), sizin için doğru olan tedaviyi bulmanıza yardımcı olabilecek güvenilir yanıtlar arar. Sadece teorilere veya uzman görüşlerine değil, bilimsel kanıtlara dayanır.

Hastaysanız, genellikle mümkün olan en kısa sürede iyileşmek istersiniz. İdeal olarak bu, sizin hiçbir şey yapmanıza gerek kalmadan gerçekleşecek ve vücudunuz birkaç gün sonra hastalıkla kendi kendine savaşacaktır. Ancak ilaçlar genellikle iyileşmeyi hızlandırmaya veya komplikasyonları önlemeye yardımcı olabilir. Tedavi olmanın beklemekten daha iyi olup olmadığı bir dizi farklı faktöre bağlıdır: Bir tedavinin daha hızlı bir iyileşmeye yol açma şansı nedir? Yan etkilere neden olma olasılığı var mı? Tedavi olmazsanız komplikasyonlar gelişebilir mi? Özellikle kanser tıbbı yani onkolojide bu kararlar son derece hayatidir. Yanlış tedaviyi seçmek ya da tedavi olmamayı seçmek, sonradan telafisi mümkün olmayan ciddi sonuçlara neden olabilir.

Hastaların yanı sıra doktorlar ve diğer sağlık çalışanları da bu tür durumlarda mümkün olan en iyi kararları verebilmek için güvenebilecekleri bilgilere ihtiyaç duyarlar. Kanıta dayalı tıbbın (EBM) amacı budur: sağlık uzmanlarına, hastalara ve yakınlarına, kendilerine sunulan çeşitli tıbbi seçenekler hakkında güncel ve bilimsel olarak kanıtlanmış bilgiler sağlamak. Bir tedavi veya testin ne tür avantaj veya dezavantajları olduğunu, insanların bundan ne zaman fayda sağlayabileceğini ve zararlı olup olmayacağını öğrenmeye yardımcı olabilir.

EBM, belirli bir tıbbi müdahalenin faydalarına ilişkin en yüksek kalitede kanıtları bulmak için geliştirdiği özel yöntemleri kullanır. Bu kanıtlar kesin bilimsel çalışmalarda bulunabilir. EBM aynı zamanda yapılan araştırmanın hastaların en önemli sorularını yanıtlamasına yardımcı olmasını sağlamada da rol oynar. Bu, çalışmaların hem bir tedavinin faydalarını hem de örneğin yaşam kalitesini nasıl etkilediğini incelediği anlamına gelir.

Araştırmalardan elde edilen bilgilere ek olarak, tıp uzmanlarının bilgi ve deneyimleri hala çok önemlidir: Uygulamada, bir doktor, fizyoterapist veya bakıcı, mevcut bilimsel bilginin bireysel bir hastaya yardımcı olmak için kullanılıp kullanılamayacağına ve nasıl kullanılacağına karar vermelidir. Kanıta dayalı bir yaklaşım, hastaların aktif olarak kararın bir parçası olabilmeleri için tıbbi seçeneklerin artıları ve eksileri hakkında bilgilendirilmelerini de içerir.

Dolayısıyla, EBM’ye uygun olarak bir tedavi kararı vermek, klinik araştırma ve tıbbi uygulamalardan elde edilen mevcut en iyi bilgiye dayanmak anlamına gelir. Kararda bir dizi faktör önemli rol oynar. Bunlar arasında sağlık sorununun türü ve ciddiyetinin yanı sıra kişinin genel yaşam durumu, kişisel değerleri ve görüşleri de yer alır.

Her gün dünya çapında o kadar çok tıbbi yayın ortaya çıkmaktadır ki, tek bir tıp uzmanının en son bilgi durumuna ayak uydurması artık mümkün değildir. EBM, yeni tıbbi araştırmaları desteklemek ve teşvik etmek amacıyla farklı yöntemlerden oluşan bir araç kutusu sunmaktadır. Bu araçlar üç kategoriye ayrılabilir:

İlk kategori, güvenilir yeni bilgi yaratmaya hizmet eden yöntemleri içerir: Örneğin, farklı ilaçların avantaj ve dezavantajlarını karşılaştırmak isteyen biri uygun çalışma türlerini anlamalıdır..

İkinci kategori, bir konu hakkındaki mevcut bilginin özetlenmesine yardımcı olan yöntemleri içerir: Bunlar, belirli bir soruyu en iyi şekilde yanıtlayabilecek daha önce yayınlanmış çalışmaları bulmaya ve seçmeye yarar. Artık en son araştırma bulgularını bulma ve kolay erişilebilir bilgi sağlamak için bunları özetleme konusunda uzmanlaşmış araştırmacı ağları bulunmaktadır.

Üçüncü kategori, tıp uzmanlarına ve meslekten olmayan kişilere bilgiyi bulmalarına, anlamalarına ve kullanmalarına yardımcı olacak şekilde sunum yöntemlerini kapsar.

Temel amaç her zaman belirli bir hasta için ne tür bir bakımın en uygun olduğunu ve hastanın bireysel tercihlerinin ve koşullarının tedavi kararına nasıl dahil edileceğini bulmaktır.

Sistematik İncelemeler ve Meta-analiz Randomize Kontrollü Çift Kör Çalışmalar Klinik araştırma Kohort Çalışmaları Vaka Kontrol Çalışmaları Vaka Serileri Vaka Raporları Başyazılar ve Yorumlar Klinik öncesi araştırma Hayvan araştırmalarında In vitro araştırma